Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Bitkilerde Dormansi

  • 23 Mart 2022
  • Bitkilerde Dormansi için yorumlar kapalı
  • 139 kez görüntülendi.

Bitki dormansisi, çoğu bitkinin kaynakları gözetmek, fazla hava şartlarından, kış, kuraklık gibi streslerden kurtulmak ve bir sonraki büyüme mevsimine hazırlanmak için geçtiği bir dinlenme veya metabolik hareketsizlik yarıyılıdır. Bitkilerin çoğunda görülen dormansi hali, büyüme için uygun olmayan abuhavalarda bitkilerin yaşamda kalabilmelerini sağlar. Misalin, yaprak döken ağaçlar sonbaharda yapraklarını dökerek soğukta ve karda yaşamda kalmak için yalnızca sert bir kabukla kalırlar. Ağaçların metabolik süreçleri büyük miktarda durma noktasına kazanç, ilkbahar ve daha ılıman havalar geri dönene kadar ağaç artık büyümez veya artmaz. Sonra ağaçlar yeni yapraklar geliştirirler, böylece güneş ışığı fotosentez aracılığıyla ağacı besler ve büyüme, artma reelleşir.Bitkilerde Dormansi
Dormansi ya da uyku hali sergileyen bitki cinsleri, etkinliklerinin ne zaman yavaşlayacağını, donmaya, su kıtlığına karşı dokularının hazırlanmaları gerektiğini bildiren bir biyolojik iç saate sahiptir. Büyüme mevsimi sonrasında eksilen sıcaklıklar, kısalmış gün uzunluğu daha az gün ışığı veya yağışların eksilmesi ile uyku hali tetiklenebilir. Bitki dormansisi yalnızca soğuk mevsim şartlarında değil kuraklık, sıcaklıkların fazla çoğalışı gibi stres şartlarında da ehemmiyetlidir. Böyle yarıyıllarda da bitkiler yapraklarını olması gereken zamandan daha evvel dökerek dormansi ya da uykuya benzeyen bir gidişat sergiler. Dış şartlar uygun olsun veya olmasın doğuştan gelen ya da kalıtsal dormansi oluşur. Akçaağaçlar gibi ılıman bölgelerdeki bitkilerin çoğu, namüsait bir mevsime denk gelen, doğuştan gelen bir uyku hali evresinden geçer. Ancak kanarya otu Senecio vulgaris, çoban çantası Capsella bursa-pastoris ve kuş otu ya da boynuz otu Cerastium spp. gibi birkaç tek senelik yabani ot cinsi, sadece çok soğuk havalarda ortaya çıkan uyku hali gösterir. Daha yüksek bitkilerde, doğuştan gelen uyku hali, tohumları, rizomlar, soğanlar veya yumrular gibi yeraltı uzuvlarını ve odunsu dalların kış tomurcuklarını içerir.

Tomurcuk DormansisiBitkilerde Dormansi

Ilıman bölgelerde, ağaçların ve çalıların gövdelerinin büyüyen kısımları, kış tomurcukları ismi verilen özel tomurcuklarla kışın soğuğundan iyi korunur. Bu kış tomurcuklarında, büyüyen meristem ve olgunlaşmamış yapraklar, dıştan birçok pul yaprağı tabakasıyla kaplanır. Şartlar hala uygunken yaz aylarında oluşurlar. Büyüme mevsiminde oluşmasına karşın, bu tomurcuklar olağanda soğuk kıştan geçene kadar patlamazlar. Bununla birlikte, ağaçlar bilave edilmedik yaprak dökülmesinden muzdaripse, tomurcuklar büyüyecek ve aynı mevsimde ikinci bir yaprak dalgası üretecektir. Tomurcukların geç sonbaharda doğuştan gelen uyku halinin kısa sonbahar fotoperiyodu tarafından belirlendiği ve tetiklendiği görülmektedir.
Dormansi lüzumları olan ağaçlar tamamen olmasa da bir noktaya kadar kandırılabilir. Misalin, Acer palmatum Japon akçaağacı cinsine dormansiye girmesi gereken yarıyılda ilave gün ışığı verilir ve daimi yaz şartları yaşatılırsa iki yıla kadar devamlı büyüyebilir. Yeniden de en sonunda şartlar ne olursa olsun uykuya geçer. Daimi yaz şartları uygulaması ve sonrasında görülen dormansi bitki açısından çok stresli bir vaziyettir, ölümcül olabilir. Yapraklarını döken ağaçlar yaprak dökerler, yapraklarını dökmeyen cinsler ise büyümeyi eksiltir.

Tohum Dormansisi

Uygun şartlar altında canlı, olgun bir tohumun çimlenmemesi gidişatında, uykuda olduğu ya da dormansiye girdiği söylenebilir. Pek çok tohum, özellikle yabani bitkilerin tohumları, oluştukları ve ufaladıkları anda çimlenmezler. Tohumlar yaz sonu veya sonbahar başında dökülür dökülmez çimlenirlerse, üremeden evvel sert kış şartlarına yenik düşebilecek bitkiler üretirler. Böylece dormansi bu riski önlemeye takviyeci olur.
Tohum dormansisinin iki temel cinsi vardır.

-Bcerahatçisi tohum kabuğundaki dormansi veya harici dormansidir. Bu tip dormansiye sert tohumluluk tohum kabuğu geçirimsizliği da denir. Oksijenin ve suyun tohum içindeki embriyoya erişip, hücrelerin aktive olmasını önleyen sert tohum örtüsü ya da kabuğundan kaynaklanır. Bazı çöl bitkilerinin tohum kabukları, yeterli yağmurla tamamen yıkanana kadar kendi tohum çimlenmesini yasaklayan kimyeviler kapsar. Bu uyku hali, bütün bir uyku olmasa da su kıtlığını önlemek içindir. Tohum kabuğu geçirimsizliği tek senelik mera baklagillerinin hem seneler içinde hem de seneler arasında çimlenmesini tertip eden ana tohum uyuklama mekanizmasıdır.

-İkinci tip tohum dormansisi embriyo dormansisi veya dâhili dormansidir. Embriyonun beceriksiz gelişim, başka bir deyişle morfolojik veya fizyolojik olgunlaşmamışlık gibi bir vaziyetinden kaynaklanır. Kuzeydoğu Çin’deki kuru bir göl yatağından çıkarılan takribî 1.300 senelik bir lotus nilüfer meyvesi içinden alınan tohumlar çimlenerek canlı bir bitkiye dönüşen en daha önceki tohumlardır. Bayağı şartlar altında, tohum zamanla olgunlaşır ve kalın tohum kabuğu, toprakta yıpranma, toprak mikroorganizmalarının tesiri veya hayvanların sindirim yolundaki enzimatik hareket ile skarifikasyon nedbeleşme ismi verilen bir süreçle cılızlar. Bununla birlikte, birçok cinsin tohumlarının dâhili uyku hali, ancak tohum skarifikasyonu olarak bilinen bir süreç olan düşük sıcaklıklarla aşılabilir. Bunun tesirli olması için, tohumların iki veya üç hafta boyunca 0° ila 5C’de nemli ön soğutmaya gereksinimi vardır. Bu cins tohumların sonbaharda ekilmesinin sebebi, kışın soğuk skarifikasyonuna maruz kalmalarını sağlamaktır.

İç ve Dış Mekân Bitkilerinde DormansiBitkilerde Dormansi

İster içeride ister bahçede yetişiyor olsunlar, hemen hemen tüm bitkiler kış yarıyılında dormansiye girer. Böylece her yıl yine büyümek için yaşamda kalırlar. Her sene can veren, ilkbaharda yine büyümeyen bir senelik annual bitkiler ödündür. Dış mekân bitkileri kaynakları korunmak ve donmayı önlemek için dormansiye girer. Yumuşak, alıngan yapraklar soğukta basitçe donar, bu sebeple yaprak döken ağaçlar bu yaprakları döker, köklerini beslemek için kaynaklarını korur ve ilkbaharda yine yapraklar geliştirmeye hazırlanır.

Bir Bitkinin Dormansiye Girmesi

Bitkilerin dormansiye girmesi için rastgele bir şey yapılmasına gerek yoktur. Bunu genellikle kendi başına reelleştirirler. Bitkilerin büyük bir kısmı yaz sonlarında ya da sonbaharın başında günlerin kısaldığını, gün ışığının eksildiğini algılayabilirler. Daha sonra düşük sıcaklıklar soğuklar yanaştığında dormansiye girip büyümeyi eksiltirler.
Evdeki sıcaklıklar sabit olsa da, iç mekân bitkileri de dormansiye girer. Bu bitkiler de kısalan günlere ve daha az ışığa karşı duyarlıdır. Bu, ışığın enerjiye dönüşmesi için yeterli gün ışığına sahip olunmayacağı ve fotosentezin eksileceği anlamına kazanç. Fotosentez eksileceği için metabolik süreçler yavaşlar, bitkide faize, büyüme durur veya büyük miktarda yavaşlar. Bitki dormansiye girmezse veya dinlenme zamanı yoksa ilkbaharda büyümek, çiçek açmak ve üremek için kaynaklara sahip olmayabilir.
Oranla tutarlı ev şartlarında yakalanan saksı bitkilerinin uykuya geçmesi için biraz aldatılması gerekebilir. Saksı bitkilerini evdeki serin, çok aydınlık olmayan, karanlık bir bvefata taşımak dormansiye girmelerini sağlayabilir. Bitkiler uyku yarıyılına girdiğinde yaprakların büyümesi hudutlu olabilir veya azalabilir fakat köklerde büyüme, büyüme devam edecektir. Bu sebeple genellikle nakil için en ideal, seçim edilmesi gereken zaman sonbahardır. Misalin, Senebaşı ya da Noel kaktüsleri ve Poinsettias Atatürk çiçeği ya da Noel yıldızı gibi bitkilerin tekerrür çiçek açması için bir dinlenme vaktine, daha düşük soğuk sıcaklıklara, daha az suya ve uzun, karanlık gecelere lüzumları vardır. Yeteri kadar uzun zaman uykuda kaldıktan sonra, tomurcuklar geliştirebilirler ve tekerrür çiçek açmak için bayağı yerlerine geri taşınabilirler.
Bahçede, toprağa dikili olan bitkilerinin rastgele bir yardıma lüzumları yoktur. Saksıda ve dış mekânda olan bitkilerin cinslerine ve abuhava gidişatına göre daha uygun bir yere, mesela ısıtma olmayan bir garaja ya da evin bir odasına taşınmaları gerekebilir. Tamamen dormant, yapraklarını dökmüş bitkiler dormansi sırasında ayda bir kez sulanabilir.

Dormant Bitkilerin Bakımı

Kış uykusu düzeyinde olan ev bitkilerinin büyümeleri ya tamamen durur ya da çok yavaşlar. Bu, bakım lüzumlarının da değişeceği anlamına kazanç. Dormant bitkilerde alttaki bakımların yapılması yeterlidir.
Daha az su verilmelidir
Fazla sulanma, bitki vefatının yaygın bir sebebidir, bu özellikle kış aylarında geçerlidir. Bitkiler metabolik süreçleri yavaşladığından, büyürken olduğu kadar su kullanmaz. Bu sebeple ev bitkilerinin büyüme evresindeyken olduğu kadar sık sulanması gerekmez.
Budama yapılabilir
Kış dormansisi, ev bitkilerindeki daha önceki, odunsu kısımları budamak için harika bir zamandır. Ölü yapraklar ve dallar, bitkinin istenmeyen öbür kısımları kesilebilir.
Toprak yenilenebilir ya da saksı değiştirilebilir
Zamanla ev bitkilerinin saksılarındaki topraktaki besin maddeleri tükenecek ve yenilenmesi gerekecektir. Kış dormansisi, gerekirse bitkiyi taze saksı toprağı ile daha büyük bir saksıya yerleştirmek için iyi bir zamandır. Bu zaman zarfında bitkiler daha az stresli olacak ve doğru zaman geldiğinde ilkbahar büyümesi için hazır olacaktır.
Gübreleme yapılmamalıdırBitkilerde Dormansi
Bitkiler uykuda olduklarında aşırıdan gübreye lüzum dinlemezler. Geç kış ve erken ilkbaharda büyüme belirtileri görene kadar bilave etmek daha iyidir.
Gerekirse nem çoğaldırılmalıdır
Çoğu evde, ısıtma çalışırken veya odun sobaları yanarken kışın nem düşer. Çok nemli civarları seçim eden bitkiler için nemi biraz çoğaldırmak gerekebilir.
Pak yakalanmalıdır
Yapraklarda toz birikmesi bitkiler için zati hudutlu olan ışık ölçüsünü azaltabilir. Yaprak yüzeylerini zarifçe arınmak için biraz zaman dağılmalıdır.
Hava akımlarından uzak yakalanmalıdır
Uykuda olsalar bile bazı ev bitkileri hala soğuk hava akımına karşı duyarlıdır. Soğuk pencerelerden ve kapılardan uzak yakalanmaları gerekir.

Yatan bir Bitkinin Canlandırılması

Bahar yanaştıkça günler uzamaya başlar. Bu, bitkilerin yine büyümeye başlamak üzere olduğunun iyi bir işaretidir. Bitkiler dormansi uyku evresinden büyüme evresine geçerken, bitkide büyüme belirtileri başlar. Tomurcuklar, yeni sürgünler veya yeni çiçek ve dallar görüldüğünde bitki her zamanki gibi sulanmaya ve gübrelenmeye başlanabilir. Tekerrür bahar büyümesine hazır hale getirmek için dayanağa lüzumları olacaktır.
Bulundukları yere göre ilkbahar geldiğinde saksı bitkilerinin uykudan çıkması biraz zaman alabilir. İç mekândaki dormant bir bitki canlandırılması için dolaylı ışık gören bir civara geri getirilebilir. Büyümenin yine başlamasını teşvik için sulama yapılmalı, yarı yarıya sulandırılmış gübre verilmelidir. Saksı bitkileri donma riski bitinceye kadar sarih havaya, dış civara taşınmamalıdır. Dış mekândaki bitkilerde büyümenin yine başlaması için fazla bakım gerekmeyecektir. Bitki hazır olduğu zaman kendiliğinden başlayacak olsa da ilkbahar geldiğinde bir kez gübreleme, yaprakların büyümeye başlaması için yeterli olacaktır.

Bibliyografi:
https://smartgardenguide.com/what-is-plant-dormancy/
https://crazycrittersinc.com/dormancy-hibernation-and-brumation-are-periods-of-rest-for-plants-and-animals/
https://www.biyologlar.com/dormansi-olayi-cimlenme-durgunlugu-nedir-

Yazar: Müşerref Özdaş

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

maltepe escort ataşehir escort idealtepe escort anadolu yakası escort kadıköy escort bostancı escort pendik escort ataşehir escort şişli escort göztepe escort pendik escort kartal escort bostancı escort erenköy escort maltepe escort pendik escort bostancı escort ümraniye escort şerifali escort kartal escort maltepe escort tuzla escort pendik escort anadolu yakası escort acıbadem escort ümraniye escort escort bayan maltepe escort ümraniye escort ataşehir escort kadıköy eskort pendik eskort ataşehir escort ümraniye escort kadıköy escort escort bayan maltepe escort sex hikaye yeni seks hikaye gerçek sex hikaye sex hikaye seks hikayeleri sex hikayesi gerçek sex hikayeleri