Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Çift Yarık Deneyi Nedir?

  • 05 Nisan 2021
  • Çift Yarık Deneyi Nedir? için yorumlar kapalı
  • 405 kez görüntülendi.

Işığın dalga özelliği gösterdiğini ispatlayan çift yarık deneyi Thomas Young tarafından yapılmıştır. Çok popüler bir deney olması dolayısıyla, bu yazımızda deney hakkında kısa bir özet bilgi verip daha çok deneyin çıkarımları ile ilgileneceğiz. Deney Nasıl Yapıldı?

Çift Yarık Deneyi Nedir?

Işığın dalga özelliği gösterdiğini ispatlayan çift yarık deneyi Thomas Young tarafından yapılmıştır. Çok popüler bir deney olması dolayısıyla, bu yazımızda deney hakkında kısa bir özet bilgi verip daha çok deneyin çıkarımları ile ilgileneceğiz.

Deney Nasıl Yapıldı?
Öncelikle bu deney elektron seviyesinde minik parçacıklar üzerinde yapıldığı için daha rahat kafanızda canlandırmanız için bildiğimiz makro dünyadan benzetmeler yapacağız. Deneyimize başlamak gerekirse, şayet ışık bir dalga karakteristiği gösteriyor farz edersek, onu bir silahtan ateşlenmiş mermiler olarak düşünebiliriz. Şimdi her birinden yalnızca bir mermi geçebilecek iki delikli bir duvar ve artta mermilerin saplanacağı deliksiz bir başka duvar düşünelim. Çift delikli duvarın önünden birkaç ateş yaptıktan sonra, arkadaki duvarda, ön duvardaki deliklerin hizasında iki hat biçiminde mermilerin dizilmesini bekleriz. Bu bağlamda, fotonlarla yapılan deneyde eş netice elde edilirse, fotonun tanecik özelliği gösterdiği neticesine varabiliriz.

Şimdi de ışığın parçacık değil dalga özelliği gösterdiğini düşünelim ve aynı deneyi mermiler yerine su ile doldurulmuş bir kovada yaptığımızı farz edelim. Su kaynağından salıverildiğinde, su dalgaları her iki delikten de aynı anda geçecek ve her biri yeni bir kaynak olacaktır. Her iki delikten geçmiş olan dalgalar daha sonradan birbirleri ile karşılaşıp teşebbüs yapacaklardır. Bu teşebbüs sebebi ile tepecik ve çukurcuklar oluşacaktır. Şayet bu deneyi ışık ile yaparsak ve ışığın dalga özelliği gösterdiğini beklersek, netice olarak ikinci duvarda yapıcı ve devirici teşebbüsler sonucunda karanlık ve aydınlık bantlar oluşacaktır.

Çift Yarık Deneyi Nedir?

Gelelim ışık ile yapılan sınamaların neticesine. Thomas Young tarafından bir hayli defa yinelenen deney neticesinde ışığın dalga özelliği gösterdiği anlaşılmıştır. O yarıyıla kadar ışığın parçacık özelliği gösterdiği inancı hesaba katılınca, deneyin neticeyi afallamışlıkla karşılandı. Tabi deneyin sonunda yalnızca ışığın dalga karakteristiğinde olduğu ispatlanmış olsa belki herkes mutlu bir biçimde evine dönebilirdi. Ancak deneyde yapılan küçük modifikasyonlar neticeyi afallamışlık seviyesini bir hayli çoğaldıracak büyümeler yaşandı ve belki de kuantum dünyasının şirin suratı bilim dünyasına kendini göstermeye başladı.

Şayet bu deneyi tek başına bir foton yollayacak biçimde kumpaslarsak, foton deliklerin yalnızca birinden geçip karşı duvara erişecek ve rastgele bir teşebbüs deseni oluşmayacaktır. Peki deney yapıldığında beklenilen netice çıkıyor mu sualinin cevabı çok sallayıcıdır. Kaynaktan teker teker sevk edilen fotonların bir hat oluşturması için belli bir müddet beklendiğinde ki milyonlarca foton gerekir, beklenenin aksine, her iki deliğin karşısında iki hat oluşmayıp, aynı teşebbüs tesiri görülmüştür. Başka Bir Deyişle teker teker sevk edilen her bir foton kendisi ile teşebbüs yapmıştır ki böyle bir gidişatın oluşabilmesi için her iki delikten aynı anda geçmesi gerekmektedir.

Bunun dışında fotonların hangi delikten geçtiği kollanmaya çalışılmış ve bu emelle deliklerin her birine dedektörler konulmuştur. Deney asıllaştırıldığında çıkan netice en az evvelkiler kadar donakaltıcıdır zira bu sefer de elektronların parçacık özelliği göstererek, silahtan çıkan mermiler gibi duvarda çift desen oluşturduğu görülmüştür. Başka Bir Deyişle klasikte çift delikten geçerken dalga özelliği gösterip teşebbüs deseni oluşturan elektronlar, dış bir gözlemci başka bir deyişle dedektör sisteme dahil edildiğinde parçacık özelliği göstermiştir. Bu kadar büyüme dahi fizikçileri afallamışa çevirmeye yetmişken, deneyin ileri düzeyleri, mikro dünyanın sırlarla dolu olduğunu ispatlamıştır. Zira deliklerin her ikisine değil de yalnızca birine dedektör konulduğunda da çıkan netice daha da enteresan olmuştur.

Elektronlar sanki hangi deliğin izlendiğini öğreniyormuşçasına yalnızca dedektörü olmayan delikten geçmiş ve aynı zamanda parçacık özelliği göstermiş, dedektör civardan uzaklaştırıldığında ise tekerrür teşebbüs deseni çıkarmış ve dalga özelliği göstermiştir. Bir değişik ifade ile gözlemci elektronun nasıl hareket edeceğini etkilemiştir.

Çift yarık deneyinden çıkan neticeleri özetlersek: Fotonları iki delikli tertibata yolladığımızda, dalga karakteristiği göstererek her iki delikten de geçip kendisi ile teşebbüs yapar ve ortaya teşebbüs deseni çıkar. Aynı tertibata bir gözlemci yerleştirildiğinde elektronlar şahsiyet değiştirerek parçacık gibi davranmış ve duvarda çift desen oluşturmuştur. Son olarak, deliklerden yalnızca biri izlendiğinde ise elektronlar, hangi deliğin izlendiğini öğreniyormuşçasına dedektör olmayan delikten geçmiştir. Akla uygun bir açıklama yapılması gerekirse, tam bu basmakalıp dışı özellikler ışığın gizeme dışı tabiatından kaynaklanmaktadır. Bunun gibi tuhaf özelliklerden biri de misalin fotonların uysal kütlesi bulunmamasıdır. Eş biçimde yalnızca ışık kesintisiz aynı süratte yol almaktadır. Ne kadar hareket etseniz de ya da ne kadar ışık kaynağı hareket etse de, ışığın süratini ölçmeye çalışırsanız, bulacağınız netice hep aynıdır. Bayağı objelerle mukayese yaparsak, diyelim ki saatte30 kmhızla yol alan iki vasıta birbirine doğru hareket ederse, birbirlerine karşı saatte60 kmyol alırlar. Ancak birbirine doğru yol alan iki ışın demeti için aynı şeyi söylemek muhtemel değildir. Her ikisi de ışık sürati ile yol alırken birbirlerine karşı iki ışık sürati ile hareket etmeleri beklenirken, ölçülen kıymet yalnızca bir ışık sürati kadar olmaktadır.

Çift yarık deneyi, reel dünyada uygulaması olamayacak kadar tuhaf olan tek deney değildir. Ancak dünyanın fiziksel özelliklerini kavramanın yolu, mikro taneciklerin alışılagelmedik tutumlarını kavramaktan geçer. Kuantum kuramı televizyon, bilgisayar teknolojisi gibi uygulamalarda ve hatta yıldızlarda asıllaşan nükleer proseslerin açıklanmasında bile kullanılır.

Çift Yarık Deneyi Nedir?

Tüm bu acayipliklerin mümkün bir açıklaması ‘dalga işlevinin çöküşü’ adı ile öğrenilen kuramda verilmiştir. Kurama göre, çift yarık deneyinde geçen materyalin tamamen dalga olmadığı, dalga ihtimali olduğu zannedilmektedir. Başka bir deyişle, parçacığın kesin bir konumu olmayıp, bulunabileceği konumların ihtimali vardır. Bazı konumların ihtimali, misalin aydınlanmış bölgeler gibi ötekilerinden daha yüksek ihtimalli olup, öbürleri teşebbüs desenindeki karanlık bölgeler gibi daha düşük ihtimale sahiptir. Kurama göre, kollanamayan elektronlar tamamen parçacık yapısında olmayıp, bulunabileceği alanları çevreleyen dalga eşi özellik göstermektedir. Elektron kollandığında ise, dalga işlevi çöker ve elektron parçacık özelliği gösterir. Bu kuram çift yarık deneyinde parçacıkların sergilediği özellikleri en iyi açıklayan kuramdır. Parçacığa bakmadığımız zaman, mümkün dalga iki yarığın hem her ikisinden hem de aynı anda geçmekte ve detektöre erişerek teşebbüs deseni oluşturmaktadır. Yarıklara dedektör yerleştirip elektronları kolladığımızda ise yerini muhakkak edip dalga işlevinin çökmesine neden olmakta ve parçacık özelliği göstermektedir. Bu kuramı doğru kabul edersek yeniden sallayıcı bir netice arşımıza çıkmaktadır. Her hangi bir obje kollanamadığı surette asılsızdır.

Kollanamayan hiçbir şey asılsızdır! Bu lafın üzerinde azıcık düşünmek gerekir. Yevmiye bir misal verirsek, diyelim ki her gün konutumuzun karşısında bulunan bir ağaç, yalnızca biz kolladığımız için mi reel veya biz kolladığımız için mi orada? Otobüste işimize veya mektebimize giderken her an gördüğümüz dış dünya kafamızı çevirdiğimizde hala orada mı? Değil diyorsanız nasıl oluyor da her gün aynı ağacı aynı yerde görüyoruz, her gün bindiğimiz otobüste gördüklerimiz hep aynı yerde oluyor. Bu suallerin yanıtı öğren çok şanlı bilim adamı tarafından denetlenmiş ve onlar bile reel yanıtın ne olduğunu bütün olarak bulamamıştır. Bu suallere ben de kendi yorumumu yaparak yazımı sonlandırabilirdim ancak ben cevabını verme işini size vazgeçip kuantum dünyasına güzel geldiniz diyerek noktalıyorum.

Kaynakça:
http://abyss.uoregon.edu/~js/21st_century_science/lectures/lec13.html
http://www.studyphysics.ca/newnotes/20/unit04_light/chp1719_light/lesson58.htm
http://en.wikipedia.org/wiki/Double-slit_experiment
http://physics.about.com/od/lightoptics/a/doubleslit.htm

Yazar:Nihat Keleş

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

maltepe escort ataşehir escort idealtepe escort anadolu yakası escort kadıköy escort bostancı escort pendik escort ataşehir escort şişli escort göztepe escort pendik escort kartal escort bostancı escort erenköy escort maltepe escort pendik escort bostancı escort ümraniye escort şerifali escort kartal escort maltepe escort tuzla escort pendik escort anadolu yakası escort acıbadem escort ümraniye escort escort bayan maltepe escort ümraniye escort ataşehir escort kadıköy eskort pendik eskort ataşehir escort ümraniye escort kadıköy escort escort bayan maltepe escort sex hikaye yeni seks hikaye gerçek sex hikaye sex hikaye seks hikayeleri sex hikayesi gerçek sex hikayeleri