Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Endemizm Nedir? Nedenleri, Tehditleri ve Endemik Cinsler

  • 17 Eylül 2021
  • Endemizm Nedir? Nedenleri, Tehditleri ve Endemik Cinsler için yorumlar kapalı
  • 229 kez görüntülendi.

Endemizm, endemik olma veya coğrafi dağılımın bir alana bir adaya, eyalete, millete, ülkeye veya belirlenmemiş bölge gibi emin bir coğrafik konuma veya bölgeye hudutlu kalması gidişatıdır. Alan veya bölge ebat olarak değişebilir ve farklı biçimlerde belirlenir. Endemizm, bir cinsin, türün, nebat ve hayvan gruplarının aralığını veya dağılımını belirlemesi açısından ekolojik bir sınıflandırmadır. Bu kelime, […]

Endemizm, endemik olma veya coğrafi dağılımın bir alana bir adaya, eyalete, millete, ülkeye veya belirlenmemiş bölge gibi emin bir coğrafik konuma veya bölgeye hudutlu kalması gidişatıdır. Alan veya bölge ebat olarak değişebilir ve farklı biçimlerde belirlenir. Endemizm, bir cinsin, türün, nebat ve hayvan gruplarının aralığını veya dağılımını belirlemesi açısından ekolojik bir sınıflandırmadır. Bu kelime, 1872’de biyolojide, Charles Darwin tarafından emin bir yer ile hudutlu bir cins anlamına gelmek için kullanılmıştır. Emin bir yere özgü organizmalar, başka bir yerde de bulunurlarsa endemik değildir. Endemizm olağanda yalnızca dağılma alanında ehemmiyetli bir kısıtlamanın olduğu yerlerde kullanılır. Genel olarak Endemizm Nedir? Sebepleri, Tehditleri ve Endemik Türlerendemizm, Botanik bahçelerinde veya Zooloji parklarında insanlar tarafından yakalanan misalleri ve kendi yerel aralıklarının dışında tanıtılan popülasyonları dışlar. Endemizm terimi, hastalıklar ve natürel fenomenler dâhil bir hayli farklı gidişata uygulanabilir. Bu gidişatlarda endemizm, emin bir coğrafi bölge veya alan içinde ölçülen bazı gözlemlerin “klasik” veya standart seviyesini ifade eder.
Endemizm, bir cinsin orijinini ifade eden bir terim olan “yerli” ile karıştırılmamalıdır. Yerli, bir grubun nereden geldiğini ifade eder. Bir cins hem endemik hem de belirli bir alana özgü başka bir deyişle yerli olabilir. Bununla beraber, bazı cinsler büyürler ve orijinal yerel konumlarının hudutlarını aşarlar. Bu, cinsin artık endemik olmadığı, ancak yeniden de orijinal bölgeye özgü olduğu anlamına kazanç. Bir cins, geniş bir küresel dağılıma eriştiğinde, kozmopolit olduğu söylenir. Misalin, Katil balina gibi hayvanlar bir zamanlar belirli bir bölgedeyken şimdi dünyadaki tüm okyanuslarda bulunabilmektedir başka bir deyişle artık dağılım bakımından kozmopolittir.

Endemik Cinsler

Endemik bir cins, coğrafi olarak hudutlu bir alanda yaşayan bir cinstir. Endemikler bazen çok ufak bir alanla hudutludur. Bunlara yerel endemikler denir. Değişinime bağlı olarak ortaya çıkan endemikler ise “pseudo endemikler” olarak adlandırılır. Endemizmin genel olarak iki alt kategorisi vardır: paleoendemizm ve neoendemizm.

Paleoendemizm

Bir cinsin hudutlu bir bölgeye endemizm göstermesinin iki yolu vardır. Temel olarak, ikisi arasındaki fark, cinslerin yeni ortaya çıkıp çıkmadığıdır. Paleoendemizm sonrasını tanımlar. Paleoendemizm çöller, dağlar, deniz gibi fiziksel manilerden, abuhava veya toprak tipindeki farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Bu endemizm şeklinde, bir zamanlar yaygın olan bir cins artık çok daha ufak bir alanla sınırlanmış, değişik bölgelerde nesli tükenmiştir. Bu, bugün bir hayli büyük yırtıcı için geçerlidir. İnsanlardan evvel, büyük yırtıcı hayvanlar dünya çapında yaygın bir biçimde parçalamıştır. Cemiyetteki insanlar daha organize oldukça, büyük yırtıcılar cemiyetten ve tarihi alanlarından uzaklaştırılmıştır. Soyu tükenmemiş olanlar artık kısıtlı alanlarla hudutlandırılmıştır. Bu hayvanlar için koruma gayretleri, mevcut alanı gözetmeye ve onu tarihi alanlarını içerecek biçimde genişletmeye odaklanmaktadır. Bununla beraber, insanlar genellikle büyük yırtıcı hayvanların yine ortaya çıkmasına karşı çıktıkları için bu güçtür. Yerel şartlar, uzun bir aradan sonra yeni endemik cinsler geliştiren Paleoendemiklerin yine etkinleşmesine neden olursa, bunlara faal epibiyotikler denir.

Neoendemizm

Endemizm Nedir? Sebepleri, Tehditleri ve Endemik TürlerSon zamanlarda ortaya çıkan ve henüz hudutlu bir aralığın ötesine geçmemiş cinsleri ifade eder. Bu cinsler hem endemik hem de ilk ortaya çıktıkları yere özgüdür. Bir coğrafi bölgeyle hudutludur, zira başladıkları yer orasıdır. Bu neoendemizm olarak öğrenilir. Asıl endemikler asla göç etmezken, Neoendemikler göç etme potansiyeline sahiptir. Adalarda bulunan ve bu endemizmi gösteren bir hayli cins vardır. İsmeler, yeni cinslerin gelişimi için acayip ve izole bir zemin sağlar. Adadaki cinsler şu anda endemik olsa da, ataları muhtemelen değildir. Misal olarak Galapagos ispinozları ele alınırsa, Galapagos takımadaları bir hayli isme kapsar. Binlerce sene evvel, adalara tek bir ispinoz cinsi gelmiş, ilk başta tek bir cins olarak adaya dağılmıştır. Artık bu kuşlar, farklı cinsleri temsil edecek kadar çok ufalamıştır. Adalardaki nebat örtüsündeki değişiklikler, atayı, bulundukları adaya endemizm gösteren bir hayli ufak türe ayırmıştır.
Endemik, ender, relikt olan gibi terimler büyük bir kafa karmaşıklığı oluşturur. Çok rakamda Neoendemik bulunduğu için tüm endemikler relikt daha öncekinden kalan, virane, günümüze kadar erişen değildir. Kimileri emin bir bölgede bol ölçüde bulunduğundan, tüm endemikler ender değildir. Tüm ender bulunan nebatlar endemik olmayabilir. Kimileri birkaç temsilciyle birkaç yerde ortaya çıkabilir.

Endemizmden Mesul Etmenler

Endemizmin faktörleri bilinmez de olsa, fiziksel, abuhavasal ve biyolojik etmenler endemizme katkı sağlayabilir. Buz devrinde olduğu gibi büyük abuhava farklılıklarının yaşandığı yarıyıllarda cinsler için barınak misyonu yapan sürekli habitatlarda yüksek endemizm oranları görülebilir. Darwin’in Galapagos takımadalarındaki ispinozları, adalara endemik olan cinslerin misalleridir. Etiyopya Yaylaları rakımları gibi izole dağlık bölgeler veya Baykal gölü gibi değişik göllerden uzak büyük su kütleleri de yüksek endemizm oranlarına sahip olabilir.

Endemik Hastalık

Epidemiyoloji veya hastalık salgınları üzerine çalışmakta olan bilim insanlarının da eş bir endemizm tanımı vardır. Endemik bir hastalık, emin bir yerde uygun seviyelerde görülen bir hastalıktır. Misalin endemik yineleyen ateş, Avrupa ve Kuzey Amerika’da görülen bir hastalıktır. Hastalık, dünyanın başka yerlerinde gözlemlenebilir ölçülerde görülmez. Bir bölgede yeni olan veya prevalanslarında belirgin çoğalış gösteren değişik hastalıklar, salgın hastalıklar olarak öğrenilir.
Pek çok endemik hastalık vardır ve bunların endemizminin kökleri bu hastalıkları teşvik etmekte olan cinslere ve vektörlere katlanır. Yineleyici ateş hastalığında, çoğunlukla keneler ve bitler dâhil bazı vektörler Borrelia cinsi bakterileri taşır. Bu bakterileri taşıyan keneler ve bitler cinsleri Kuzey yarımkürede endemiktir. Borrelia bakterileri ayrıca Kuzey Yarımküre’ye özgü bir hastalık olan Lyme hastalığından da mesuldür.

Endemizme Müteveccih TehditlerEndemizm Nedir? Sebepleri, Tehditleri ve Endemik Türler

Endemizm oranlarını örneklemek gerekirse Madagaskar adasında % 80, Avustralyada % 92, Hawai adalarında % 89’dur. Güney Afrika’daki Cape Town isimli bölgenin yüzölçümü ufak olsa da 9000’e yakın çiçekli nebat cinsinin yetiştiği, bunların % 69’unun endemik olduğu öğrenilmektedir. Hâlihazırda kısıtlanmış olan habitatları, özellikle yeni cinslerin ortaya çıkması da dâhil olmak üzere insan eylemleri sebebiyle değişirse endemik cinslerin jenerasyonları kolayca tükenebilir. Hint Okyanusu’nda Mauritius’a özgü uçamayan bir kuş cinsi olan Dodo, endemik cinslerin habitat farklılığına karşı korunmasızlığının ünlü bir misalidir. Endemizm oranları yüksek ekosistemlerde habitat bozulması ve kaybının başlıca sebepleri arasında tarım, kentlerdeki sihrime, yüzey madenciliği, maden çıkarma, ağaç kesme operasyonları ve kesip yakarak tarım arazileri elde edilmesi bulunmaktadır. Türkiye’de yetişen her 3 natürel nebattan birisi % 34,4 endemiktir. Çoğunun 1500’e yakın cins nesli tükenme riski altındadır ve çoğu da bir koruma statüsüne alınmış değildir. Endemik yaşayan cinslerin kimilerinin dağılma alanı çok dardır. Bu hudutlu alanların yok edilmesi orada yaşayan nebatların da varlıklarının sona ermesi demektir.
Endemik cinsler, emin bir alanla nasıl hudutlu hale geldiklerine bakılmaksızın, varoluşlarına karşı aynı tehditleri yaşarlar. Bölge ne kadar minikse, cinslerin yaşamda kalmasına müteveccih tehditler o kadar büyük olur. Arazinin ebadını eksilten veya rastgele bir biçimde ayrılan rastgele bir eylem, endemik cinslerin klasik kalıplarını ehemmiyetli miktarda etkileyebilir. Endemizm ve nesli tükenmekte olan cinsler veya bir cinsin tehdit altında olması farklı şeyler olsa da, ufak bir alana özgü endemik olmak genellikle bir cinsin tehdit altında veya nesli tükenmekte olduğuna dair bir ihtar işaretidir. Bu her zaman böyle değildir, zira küresel olarak bölmüş bir hayli cinsin de tehdit altında veya nesli tükenmekte olduğu kabul edilir. Son senelerde, bir hayli köpekbalığı listeye katılmıştır. Okyanus sularının çoğuna bölmüş olsa da, çorba için köpekbalığı yüzgeçlerinin bir araya gelmesi, popülasyonlarını küresel olarak eksiltmiştir. Endemizm bazen cinslerin yalnızca ufak bir alanda var olması sebebiyle cinslerin küresel olarak istismar edilmesini önler. Bu, cinslerin korunmasını daha kolay hale getirebilir zira arazi, üzerindeki inşaat ve insan tesirini kısıtlamak için bir koruma irtifakı altına alınabilir.

Türkiye’de Endemizm

Türkiye jeolojik yapısı, coğrafik konumu ve abuhavasal spektrum sebebiyle çok zengin nebat örtüsüne flora sahiptir. Türkiye’deki takson rakamı 11.400 kadardır. Endemik takson rakamı ise takribî 3.700’dür. Endemizm oranı takribî % 32’dir. Endemizm oranlarının azami bölgeler Doğu Anadolu ile İç Anadolu arasında bulunan geçiş alanlarıdır. Misalin, Erciyes dağında 190, Bolkar dağlarında 305, Amanos dağlarında 250, Kaz dağlarında 70 endemik takson taksonomik birim bulunur. Bu sayılarda her sene çoğalış görülmektedir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

maltepe escort ataşehir escort idealtepe escort anadolu yakası escort kadıköy escort bostancı escort pendik escort ataşehir escort şişli escort göztepe escort pendik escort kartal escort bostancı escort erenköy escort maltepe escort pendik escort bostancı escort ümraniye escort şerifali escort kartal escort maltepe escort tuzla escort pendik escort anadolu yakası escort acıbadem escort ümraniye escort escort bayan maltepe escort ümraniye escort ataşehir escort kadıköy eskort pendik eskort ataşehir escort ümraniye escort kadıköy escort escort bayan maltepe escort sex hikaye yeni seks hikaye gerçek sex hikaye sex hikaye seks hikayeleri sex hikayesi gerçek sex hikayeleri