Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Tohumlarda Dormansi, Evreleri, Cinsleri ve Ehemmiyeti

  • 04 Nisan 2022
  • Tohumlarda Dormansi, Evreleri, Cinsleri ve Ehemmiyeti için yorumlar kapalı
  • 173 kez görüntülendi.
Tohumlarda Dormansi, Evreleri, Cinsleri ve Ehemmiyeti

Tohumlar oluştukları ve böldükleri anda çimlenmez, uygun şartlar oluşana kadar bilaveler. Böylece uyku hali ya da dormansi hakikatleşir ve tohum aylarca hatta senelerce bu halde canlı kalabilir. Tohum dormansisi, sıcaklık, su, ışık, gaz, tohum kabuğu ve diğer mekanik kısıtlamalar dahil olmak üzere çimlenme için uygun olan etrafsal şartlarda bile tohumların çimlenmesinin yasaklandığı vaziyet veya şart olarak da tanımlanabilir. Bu gidişatın temel sebebi, çimlenebilmeleri için bir vakit dinlenmeye gereksinim dinlemeleridir. Dormansi mekanizması, cinsler arasında değişiklik gösterebilir, abuhavaların ve habitatların spektrumuna bağlıdır.Tohumlarda Dormansi, Aşamaları, Türleri ve Önemi
Tohum dormansisinin belli başlı sebepleri vardır. Altta, bu sebeplerin bazılarına yer verilmiştir.
-Işık
-Sıcaklık
-Sert tohum kabuğu
-Olgunlaşma sonrası yarıyıl
-Çimlenme inhibitörleri
-Tohum embriyosunun olgunlaşmamışlığı
-Tohum kabuğunun suya geçirimsizliği
-Tohum kabuğunun oksijene geçirimsizliği
-Mekanik olarak dayanıklı tohum kabuğu
-Yüksek konsantrasyonlu çözünenlerin varlığı

Dormansinin Evreleri

Dormansi ya da uyku halinin gelişimi tipik olarak düzeyler halinde hakikatleşir.
Pre-Dormansi
Dormansinin ilk safhası pre-dormansi uyku evveli olarak adlandırılır. Bu erken düzey tersine çevrilebilir, zira misalin tohum bir serada uygun büyüme şartlarına döndürülürse büyümeye devam edecektir. Pre-dormansi büyüdükçe, büyümenin yine başlamasına izin veren etrafsal şartlar daralır.
Reel dormansi
Pre dormansi yarıyılını takiben tohum reel dormansiye girer. Reel dinlenme vaziyetinde, bitki optimum büyüme şartlarına döndürülse bile büyüme devam etmeyecektir.
Post-dormansi
Dormansinin son safhası post-dormansi ya da uyku sonrasıdır. Bu düzey, kış sonrası ve erken ilkbahar için tipiktir. Post dormansi safhasında tohum büyüyebilir fakat yeniden de negatif etrafsal şartlar misalin düşük sıcaklıklar tarafından büyüme bastırılabilir.

Doğuştan, Gerekli ve Tetiklenmiş Dormansi

Tohum dormansisi alttaki tiplere dağılarak incelenebilir:
Doğuştan Dormansi
Fide yetiştiriciliğine uygun şartlar sağlansa bile çimlenemeyen tohumların gidişatıdır. Bu çimlenememe, bazı cinslerde embriyonun ayrılma anında olgunlaşmamış olmasından kaynaklanabilir.
Gerekli Dormansi
Etrafsal kısıtlamalar başka bir deyişle negatif şartlar sebebiyle çimlenemeyen tohumların gidişatıdır. Negatif şartlar beceriksiz ölçüde nem, oksijen, ışık ve uygun bir sıcaklık kapsar. Bu uyku hali çimlenme etrafının bir sınırlaması ile tohuma zorlanır. Yetersiz şartlar sağlandıktan sonra bu cins bir uyku gidişatı kaybolur.
Tetiklenmiş Dormansi
İlk primer dormansi ortadan kaldırılmış olsa da uygunsuz civar şartları sebebiyle tohumların tekerrür dormansiye girebilir. Tetiklenmiş ya da indüklenmiş tohum dormansisini başlatan şartlardan bazıları, anoksi, karanlık, fazla güçlü ışık, çimlenmenin bitirilmesi için maksimum asgari sıcaklıklardan daha yüksek düşük sıcaklıklar ve su stresidir. Misalin, tohum su emdiğinde, ancak çimlenme için son derece namüsait şartlara maruz kaldığında alana kazanç. Tetiklenmiş dormansi gidişatı sekonder ikincil dormansi olarak da adlandırılır. Tetikleyen şartlar evrensel olarak tüm cinsler için ikincil dormansi ortaya çıkarmaz, bazı cinsler etkilenir ve değişikleri etkilenmez. Çoğu defa, ikincil dormansi, uykuda olmayan tohumların çimlenmesini teşvik ettiği bilinen kimyevilere karşı tohum hassasiyetini eksiltir.

Tohumlarda Dormansi, Aşamaları, Türleri ve ÖnemiKaynağına Bağlı Olarak Dormansi Cinsleri

Dormansi embriyo dışındaki gidişatlardan veya embriyonun içindeki gidişatlardan kaynaklanabilir. Kaynağına bağlı olarak tohum dormansisi iki türe böler:
Eksojen dormansi
Bu cins dormansi embriyo dışındaki etkenler tarafından uygulanır. Embriyoyu saran dokular su alımını yasaklayarak embriyo genişlemesine ve radikula kökçük ortaya çıkmasına mekanik direnç sağlayarak, embriyoya oksijeni sınırlayarak, inhibitörün embriyodan sızmasını önleyerek ve embriyoya inhibitör sağlayarak çimlenmeyi etkileyebilir. Geçirimsiz bir tohum kabuğunun neden olduğu dormansi, fiziksel dormansi olarak adlandırılır. Su hareketini hakimiyet eden tohum veya meyve kabuğundaki su geçirimsiz palisad hücre tabakalarından kaynaklanır. Bu cins tabakalar tohumun su veya gaz almasını maniler. Netice olarak, tohumlar dormansi kırılıncaya kadar çimlenemez. Angiosperm ya da diğer ismiyle kapalı tohumlulara ait 16 familyadaki bitki tohumlarında fiziksel dormansi görülmüştür ancak, rastgele bir gymnospermde Sarih tohumlularda fiziksel dormansi kaydolunmamıştır.
Işığa duyarlı olan tohumlar çimlenebilmek için bir karanlık veya bir aydınlık yarıyıla gereksinim dinlerler. Buna fotodormansi denir. İnce tohum kabuğuna sahip cinslerde, ışık uykudaki embriyoya nüfuz edebilir. Işığın varlığı veya ışığın yokluğu çimlenme sürecini tetikleyebilir, çok derine gömülmüş bazı tohumlarda veya toprağa gömülmemiş öbürlerinde çimlenmeyi engelleyebilir. Benzer biçimde, bazı tohumlar ısıya veya soğuğa termo dormansi duyarlıdır, misalin, pıtrak ve amarant yalnızca yüksek sıcaklıklarda 30C çimlenir.
Endojen dormansi
Endojen dormansi, tohumun embriyosundaki kimyevi farklılıklara farklılıklara bağlı olarak ortaya çıkar. Bir bitkinin endojen dormansi sebebiyle çimlenememesinin bir sebebi, embriyonun henüz bütün olarak büyümemiş olması veya spesifik mevsimsel ipuçlarının ortaya çıkmamış olmasıdır. Endojen kimyevi inhibitörler sebebiyle çimlenme de bastırılabilir.

Dormansiyi Kırma Usulleri

Tohum dormansisi, ideal yetiştirme şartlarında bile tohumun çimlenemediği vaziyettir. Dormansi, en ideal yetiştirme şartlarıyla her cins için değişik ve spesifik olan kırılabileceğinden, tohumlar büyüme ihtimali azami olduğunda çimlenir. Dormansiyi kırmanın değişik usulleri altta belirtilmiştir:
Dormansinin Natürel Olarak Kırılması
Embriyo adaptif nem ve sıcaklık gibi uygun etrafı aldığında dormansinin doğası durur. Pek çok cinste bulunan tohum kabuğu, bu tohumlarla beslenen kuş ve hayvanların sindirim sistemi tarafından mikroorganizma, sıcaklık ve eskime gibi natürel etmenlerin yumuşatıcı tesiriyle bölünmesi sebebiyle iletken hale kazanç. Fazla olgunlaşma yarıyılının bitirilmesi, tohum kabuğunda bulunan inhibitörlerin sızması, soğuk, ısı ve ışık kaynağı ile inhibitörlerin inaktivasyonu, tohumlardan fazla ve yüksek konsantrasyonlu çözünen maddelerin sızması, inhibitörlerin tesirini nötralize edebilen büyüme hormonlarının yapımı, diğer natürel kırma usulleri arasındadır.
Dormansinin Suni Olarak Kırılması
Tohum dormansisini kırmak için kullanılan suni usullerden bazıları altta sıralanmıştır:
-Tohum kabuklarında, yüzeyde bulunan, iletkenliği önleyen mumların, yüzey inhibitörlerinin vb. sonlandırılması için sıcak su ile operasyon yapılabilir.
-Tohum kabuğunun cihazlarda eğeleme, ufalama veya tokaçlama yolunu ufalanır. Bu operasyonlar sert bir tohum kabuğunu yumuşatarak veya çatlatarak suya veya gazlara karşı iletken hale getirir. Bu operasyona skarifikasyon eskitme denir. Operasyon, doğası gereği kimyevi veya fiziksel olabilir.
-Tohum dormansisinin tipine bağlı olarak sıcağa, soğuğa veya ışığa maruz bırakılır. Birkaç saat ila birkaç gün, 40-50 C’de inkübasyon bazı cinslerde dormansinin üstesinden gelmede tesirli olabilir. Misalin, pirinç tohumları en az 4 saat boyunca 40 C’de sıcak su ile muamele edilir. Tohumların çimlenmeye uygun bir sıcaklığa aktarılmadan evvel nemli bir tabaka üzerinde uygun bir düşük sıcaklıkta inkübasyonu soğuklama işlemi da dormansiyi kırabilir. Bu işlenme sürecine stratifikasyon denir.
-Sert tohum kabuklarının zayıflatılması için 5 ila 20 dakika hidrolik basınç uygulanabilir.
-Tohum kabukları, mineral asidin tüm izlerini gidermek için konsantre sülfürik asit ile operasyona alınabilir.

Dormanside Bitki Hormonlarının Rolü

Bazı tahlilciler, sonbaharda kısa günlerde Absisik Asit’in ABA’nın yüksek seviyelere eriştiğine ve dormansiyi indüklediğine inanmaktadır. Buna göre, uyku hali, bayağı tohum gelişiminin takribî yarısında alana gelen ABA içeriğindeki bir çoğalışla başlatılır. ABA konsantrasyonu daha sonra gelişimin sonraki düzeylerinde tohum olgunluğuna kadar hafifçe eksilir. ABA, tohumlarda uyku halini başlatmada ehemmiyetli bir rol oynar ancak bu süreçte yalnız değildir. Oksin, tropizma yönelim büyümesi ve doku değişikleşmesi sırasında tesirli olan normal fitohormonlardan bkocamandır. Son çalışmalar, oksinin tohum dormansisi üzerinde pozitif tesirlere sahip olduğunu göstermektedir. Bu, oksinin, ABA’nın yanı gizeme tohum dormansisini indükleyen ikinci fitohormon olduğunu düşündürmektedir. Giberellinler kullanılarak tohum dormansisi kırılabilir. Toprak ısınmaya başladığında, giberellin ve sitokininler gibi büyüme destekleyicileri birikir ve tohum içindeki radikulanın kökçüğün büyümeye devam etmesi için sinyal verir.

Tohumlarda Dormansinin EhemmiyetiTohumlarda Dormansi, Aşamaları, Türleri ve Önemi

Dormant tohuma sahip cinsler, yaşamda kalmada verimli olduğu için dormansi gelişmiştir. Bitkiler, tohumun namüsait şartlara dayanabilmesi ve hepsinin aynı anda çimlenmemesi, namüsait hava şartları tarafından can vermemeleri için tohum dormansisini kullanır. Dormansi, daha sonra hayvanlar ve insanlar tarafından kullanılmak üzere tohumların depolanmasını sağlar. Namüsait civarda tohumların bölmesine takviyeci olur. Tohum kabuklarında bulunan inhibitörler tarafından indüklenen dormansi, çöl bitkileri için oldukça verimlidir. Dormansi gidişatı, tohumların askıya alınmış ya da ara verilmiş canlılık halinde devam etmesine izin verir. Böylece tohumlar soğuk veya yüksek yaz sıcaklıklarında ve hatta kuraklık şartlarında bile hasar görmez. Dormansi ayrıca, tohumların toprakta birkaç sene canlı kalmasına takviyeci olur ve bölgedeki tüm olgun bitkiler natürel afetler sebebiyle can verdiğinde bile devamlı yeni bitki kaynağı sağlar. Tohumların dormansisi uzun zamanlıdır ve bu, yaşamda kalma mekanizması görevi görür. Tohum, negatif vaziyetlere geçim sağlayabilir ve uygunsuz çimlenmeye direnebilir. Dormansinin üstesinden gelmek için uzun zamanlar gerekmesi, yabancı ot tohumlarının uzun ömürlü olmasını sağlaması dormansinin dezavantajlarıdır.

Bibliyografi:

https://byjus.com/biology/seed-dormancy/
https://www.agriculturewale.com/seed-dormancy/
https://thefactfactor.com/facts/pure_science/biology/seed-dormancy/2123/
https://www.biyologlar.com/dormansi-olayi-cimlenme-durgunlugu-nedir-

Yazar: Müşerref Özdaş

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

maltepe escort ataşehir escort idealtepe escort anadolu yakası escort kadıköy escort bostancı escort pendik escort ataşehir escort şişli escort göztepe escort pendik escort kartal escort bostancı escort erenköy escort maltepe escort pendik escort bostancı escort ümraniye escort şerifali escort kartal escort maltepe escort tuzla escort pendik escort anadolu yakası escort acıbadem escort ümraniye escort escort bayan maltepe escort ümraniye escort ataşehir escort kadıköy eskort pendik eskort ataşehir escort ümraniye escort kadıköy escort escort bayan maltepe escort sex hikaye yeni seks hikaye gerçek sex hikaye sex hikaye seks hikayeleri sex hikayesi gerçek sex hikayeleri